Artykuły
6 minWypalenie zawodowe na pewnym etapie kariery może dotknąć każdego pracownika – bez względu na branżę czy zajmowane stanowisko. Problem ten przynosi wiele negatywnych skutków zarówno zatrudnionej osobie, jak i firmie, w której pracuje.
Wyjaśniamy, co to jest wypalenie zawodowe, jakie są jego przyczyny, objawy i możliwe skutki. Wskazujemy również sposoby na zapobieganie temu zjawisku i radzenie sobie z nim – zarówno z perspektywy pracownika, jak i pracodawcy.
Wypalenie zawodowe – definicja
Wypalenie zawodowe to syndrom utraty przez pracownika entuzjazmu związanego z wykonywaną pracą oraz długotrwałego zmęczenia i spadku motywacji do aktywności zawodowej. Stanowi odpowiedź organizmu na chroniczny stres w miejscu pracy.
Przyczyny wypalenia zawodowego
Wypalenie zawodowe jest spowodowane głównie przez długotrwały stres i przeciążenie pracą, zwłaszcza na skutek nadmiaru obowiązków, zbytniej presji czasowej czy nadmiernej odpowiedzialności.
Pozostałe przyczyny wypalenia zawodowego to m.in.:
- charakter pracy niedostosowany do pracownika – zbyt wysoki lub przesadnie niski poziom wymagań w stosunku do jego potencjału, kwalifikacji i potrzeb (praca zbyt trudna lub monotonna),
- brak możliwości rozwoju w miejscu pracy,
- cechy osobowościowe pracownika – perfekcjonizm, przesadna ambicja, nadmierna wrażliwość, porównywanie się do innych, bierność w działaniu, chwiejność emocjonalna, zależność od innych, pracoholizm, przesadna skłonność do poświęcania się, tłumienie własnych potrzeb, nieumiejętność współpracy czy przyjmowania krytyki,
- zbytnia rywalizacja w środowisku pracy,
- złe warunki lokalowe – np. nadmierny hałas, nieodpowiednie oświetlenie, zbyt niska lub wysoka temperatura,
- mobbing,
- negatywna atmosfera i konflikty w zespole,
- sprzeczność pomiędzy celami firmy a wartościami ważnymi dla pracownika,
- poczucie niesprawiedliwego wynagradzania za pracę,
- brak słownych pochwał ze strony przełożonego,
- zaburzona komunikacja i nieprawidłowy przepływ informacji w miejscu pracy,
- sprzeczne wymagania wobec pracownika,
- autorytarny styl zarządzania,
- nadmierna biurokracja,
- brak informacji zwrotnych.
Wypalenie zawodowe – objawy
Długotrwały stres i wypalenie zawodowe mogą wywoływać u pracowników różne objawy. Zatrudniona osoba może odczuwać chroniczne zmęczenie fizyczne i psychiczne. Często zjawisku wypalenia w pracy towarzyszą: drażliwość, rozkojarzenie, chwiejność emocjonalna, wybuchowość, negatywne myśli, przygnębienie, poczucie winy i obniżona samoocena. Pracownik może także odczuwać bezradność i osamotnienie, poczucie pustki oraz braku perspektyw.
Inne objawy wypalenia zawodowego to m.in.:
- cyniczna i pesymistyczna postawa,
- zaburzenia snu,
- utrata apetytu i masy ciała,
- myśli samobójcze,
- ból głowy i mięśni,
- brak zainteresowania pracą,
- unikanie kontaktów z ludźmi,
- obojętność wobec współpracowników,
- nieustanny stan napięcia emocjonalnego,
- brak energii do działania.
Możliwe skutki wypalenia zawodowego
Wypalenie zawodowe może powodować wiele negatywnych skutków zarówno z perspektywy pracownika, jak i pracodawcy.
Skutki dla pracownika
Głównym skutkiem wypalenia zawodowego jest spadek satysfakcji z wykonywanych obowiązków. Pracownik może mieć problemy z tym, aby odpowiednio gospodarować czasem pracy i utrzymywać wysoki poziom koncentracji. Przedłużający się stan wypalenia w pracy często prowadzi do depresji, stanów lękowych, konfliktów rodzinnych czy zwiększonej podatności na choroby. Pracownik z syndromem wypalenia ma także większą skłonność do sięgania po alkohol, narkotyki i inne używki.
Konsekwencje dla pracodawcy
Skutki wypalenia zawodowego dotykają także pracodawcę. Niekorzystne z jego punktu widzenia są zwłaszcza następujące konsekwencje:
- konflikty w miejscu pracy,
- spadek wydajności pracownika,
- częstsze nieobecności z powodu choroby,
- małe zaangażowanie w wykonywanie obowiązków,
- spadek kreatywności zatrudnionego,
- niechęć do podejmowania inicjatywy,
- wzrost częstotliwości skarg zgłaszanych przez klientów,
- częstsze błędy pracownika i zwiększone ryzyko wypadków w miejscu pracy.
Wypalenie zawodowe – jak sobie radzić?
Zapobieganie wypaleniu zawodowemu leży zarówno w interesie pracownika, jak i zatrudniającego go przedsiębiorcy.
Jak pracownik może sobie radzić z wypaleniem zawodowym?
Sposoby na wypalenie zawodowe to przede wszystkim: znaleźć czas na odpoczynek, nie brać na siebie zbyt dużo obowiązków oraz nie przesadzać z pracą w godzinach nadliczbowych. Ważne jest rozwijanie swoich pasji i zainteresowań, a także utrzymywanie bliskich relacji z innymi ludźmi.
Inne metody na radzenie sobie z wypaleniem zawodowym przez pracownika to m.in.:
- systematyczna aktywność fizyczna,
- dobry sen, relaks i zdrowy sposób odżywiania,
- częste sprawianie sobie przyjemności,
- delegowanie części obowiązków zawodowych współpracownikom,
- nieodkładanie pilnych zadań na później,
- ustalanie realistycznych celów zawodowych,
- dostrzeganie i docenianie się nawet za najmniejsze sukcesy w pracy,
- unikanie perfekcjonizmu,
- asertywna postawa,
- oddzielanie pracy od życia prywatnego,
- dzielenie się swoimi emocjami z bliskimi, zaufanymi osobami,
- techniki organizacji pracy i zarządzania czasem.
Niestety nie zawsze powyższe sposoby okażą się wystarczające. Jak zatem pokonać wypalenie zawodowe, kiedy dopada bezradność? W takim przypadku warto zwrócić się po pomoc do profesjonalisty – psychoterapeuty, psychiatry lub coacha.
Wypalenie zawodowe – co może zrobić przełożony?
Pracodawca i menadżer również mogą zapobiegać wypaleniu zawodowemu pracowników. Kluczowe jest to, aby dbać o przyjazne środowisko pracy, w którym zatrudnione osoby nie są narażone na długotrwały stres zawodowy i wzajemnie się wspierają.
Wypalenie zawodowe a organizacja pracy
Przełożony powinien stosować nieautorytarny styl kierowania zespołem, który pozwala pracownikom czuć się szanowanymi i docenianymi. Ważne jest, aby zatrudnione osoby miały wpływ na sposób wykonywanej przez siebie pracy oraz mogły realizować zadania zgodne ze swoim zakresem obowiązków, kwalifikacjami, możliwościami i potrzebami.
Pracownicy będą mniej narażeni na wypalenie zawodowe także wtedy, gdy umożliwi się im otwarte przedstawianie problemów, sugestii i zażaleń. Pomoże również docenianie zatrudnionych – zarówno słowne, jak i poprzez sprawiedliwe wynagradzanie. Ważna jest zarazem przejrzysta komunikacja w zespole, sprawny przepływ informacji, przekazywanie pracownikom wymagań w zrozumiały sposób i udzielanie przejrzystych informacji zwrotnych (feedbacku).
W zapobieganiu temu syndromowi mogą również pomóc:
- outsourcing pracowniczy – pozwoli odciążyć pracowników z nadmiaru obowiązków, czyli zlecić część zadań zewnętrznej firmie, która specjalizuje się w danym obszarze działalności,
- automatyzacja procesów – powtarzalne, monotonne i czasochłonne zadania mogą wykonywać maszyny i oprogramowanie komputerowe,
- work-life balance w firmie – pozwala pracownikom zachować równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, m.in. poprzez elastyczne godziny pracy, finansowanie wycieczek rodzinnych czy możliwość pracy zdalnej,
- dodatkowy urlop dla pracowników,
- ograniczenie nadgodzin w pracy,
- karty sportowe, które zachęcają zatrudnionych do aktywności fizycznej,
- strefy relaksu i pokoje gier w miejscu pracy,
- komfortowe warunki pracy – m.in. poprzez inwestycję w wygodne meble biurowe, sprawny sprzęt, maszyny czy komputery,
- warsztaty i szkolenia dla pracowników – np. dotyczące radzenia sobie ze stresem, organizacji pracy czy asertywności,
- benefity pozapłacowe w firmie, np. prywatna opieka medyczna czy samochód służbowy.