Przez wiele lat konsumenci przyzwyczajali się do prostego schematu: gdy urządzenie przestawało działać, często bardziej opłacało się kupić nowe niż je naprawić. Wysokie ceny części zamiennych, ograniczony dostęp do serwisu czy konstrukcja utrudniająca wymianę podzespołów sprawiały, że wiele smartfonów, laptopów i sprzętów AGD trafiało na wysypiska, mimo że mogły jeszcze służyć przez kolejne lata.

Unia Europejska postanowiła zmienić ten model. W odpowiedzi na rosnącą ilość elektroodpadów oraz potrzebę bardziej zrównoważonej gospodarki wprowadzane są przepisy dotyczące tzw. prawa do naprawy (Right to Repair). Ich celem jest wydłużenie życia produktów, ograniczenie marnowania zasobów oraz ułatwienie konsumentom naprawy urządzeń, które już mają zamiast ich wymiany na nowe1.

Problem elektrośmieci rośnie z roku na rok

Elektronika jest dziś jednym z najszybciej rosnących strumieni odpadów na świecie. Według danych ONZ każdego roku powstają dziesiątki milionów ton elektroodpadów, a jedynie część z nich poddawana jest skutecznemu recyklingowi2. Problem nie dotyczy wyłącznie zużytych urządzeń. Produkcja nowego sprzętu wymaga ogromnych ilości energii oraz cennych surowców, takich jak lit, kobalt, miedź czy metale ziem rzadkich. Ich wydobycie wiąże się z dużym obciążeniem dla środowiska naturalnego. Z perspektywy ekologicznej najkorzystniejszym rozwiązaniem często okazuje się nie recykling, ale wydłużenie życia już istniejącego produktu. Każdy dodatkowy rok użytkowania smartfona, laptopa czy pralki oznacza mniejsze zużycie surowców oraz ograniczenie emisji związanych z produkcją nowego urządzenia3.

Jak doszło do kultury „kup i wyrzuć”?

Przez ostatnie dekady wielu producentów koncentrowało się przede wszystkim na sprzedaży nowych urządzeń. W efekcie część produktów projektowano w sposób utrudniający naprawę. Konsumenci często spotykali się z niewymiennymi bateriami, klejonymi obudowami, specjalistycznymi śrubami czy brakiem dostępu do części zamiennych. Nawet stosunkowo niewielka awaria mogła oznaczać konieczność wymiany całego urządzenia. Dodatkowym problemem był ograniczony dostęp do dokumentacji technicznej. Niezależne serwisy często nie miały możliwości uzyskania instrukcji napraw ani oryginalnych części. W rezultacie koszty napraw rosły, a wielu użytkowników rezygnowało z serwisowania sprzętu. Eksperci od lat zwracali uwagę, że taki model nie tylko zwiększa ilość odpadów, ale również ogranicza prawa konsumentów do swobodnego dysponowania zakupionym produktem4.

Na czym polega prawo do naprawy?

Nowe regulacje unijne mają odwrócić ten trend. Kluczowym założeniem jest uczynienie naprawy bardziej dostępną, opłacalną i wygodną dla użytkowników. Producenci będą zobowiązani do zapewnienia części zamiennych przez określony czas po zakończeniu sprzedaży produktu. Konsumenci oraz niezależne serwisy mają otrzymać łatwiejszy dostęp do instrukcji napraw i dokumentacji technicznej5. W praktyce oznacza to, że uszkodzona bateria, ekran czy inny element urządzenia nie powinny automatycznie oznaczać konieczności zakupu nowego sprzętu. Nowe przepisy obejmują między innymi smartfony, tablety, telewizory, odkurzacze, pralki, lodówki oraz wiele innych produktów codziennego użytku. Lista urządzeń objętych regulacjami będzie stopniowo rozszerzana6.

Co zmieni się dla konsumentów?

Największą korzyścią dla użytkowników ma być większy wybór. Konsument nie będzie zmuszony do wymiany urządzenia wyłącznie dlatego, że producent nie oferuje części zamiennych lub utrudnia naprawę. Nowe przepisy przewidują również dodatkowe zachęty do naprawiania sprzętu. W wielu przypadkach wybór naprawy zamiast wymiany produktu ma wiązać się z wydłużeniem ochrony gwarancyjnej. Istotnym elementem reformy jest także zwiększenie przejrzystości rynku usług naprawczych. Konsumenci mają otrzymać dostęp do platform internetowych umożliwiających wyszukiwanie punktów napraw, porównywanie ofert oraz sprawdzanie kosztów usług. Dzięki temu łatwiej będzie znaleźć serwis oferujący korzystne warunki bez konieczności kontaktowania się wyłącznie z producentem.

Większa rola niezależnych serwisów

Przez wiele lat autoryzowane punkty napraw często posiadały uprzywilejowaną pozycję na rynku. Dostęp do części, dokumentacji oraz specjalistycznych narzędzi był ograniczony, co utrudniało funkcjonowanie niezależnych warsztatów. Prawo do naprawy ma zwiększyć konkurencję w tym obszarze. Niezależne serwisy zyskają łatwiejszy dostęp do części zamiennych oraz informacji technicznych niezbędnych do wykonywania napraw. Dla konsumentów może to oznaczać niższe ceny usług, krótszy czas oczekiwania oraz większą dostępność punktów serwisowych. Eksperci wskazują, że rozwój rynku napraw może również przyczynić się do tworzenia nowych miejsc pracy w lokalnych społecznościach i wspierać rozwój małych przedsiębiorstw zajmujących się serwisem elektroniki.

Punktacja naprawialności urządzeń

Jednym z najciekawszych elementów zmian jest rozwój systemów oceny naprawialności produktów. W niektórych krajach europejskich funkcjonują już specjalne wskaźniki pokazujące, jak łatwo można naprawić dane urządzenie. Pod uwagę brane są m.in. dostępność części zamiennych, łatwość demontażu, koszt naprawy oraz dostęp do dokumentacji technicznej. Dzięki takim oznaczeniom konsumenci mogą podejmować bardziej świadome decyzje zakupowe. Oprócz ceny czy parametrów technicznych coraz większe znaczenie może mieć również to, jak długo dany produkt będzie nadawał się do użytkowania. W dłuższej perspektywie może to wywierać presję na producentów, aby projektowali urządzenia bardziej trwałe i łatwiejsze w serwisowaniu.

Korzyści dla środowiska

Jednym z głównych celów nowych regulacji jest ograniczenie ilości elektrośmieci oraz emisji gazów cieplarnianych związanych z produkcją nowych urządzeń. Wydłużenie życia produktów oznacza mniejsze zużycie surowców naturalnych, niższe zapotrzebowanie na energię oraz ograniczenie ilości odpadów trafiających na składowiska. Komisja Europejska szacuje, że nowe przepisy mogą przynieść znaczące korzyści środowiskowe i ekonomiczne, zmniejszając koszty ponoszone przez konsumentów oraz ograniczając wpływ sektora elektronicznego na klimat.

Wyzwanie dla producentów, szansa dla rynku

Prawo do naprawy oznacza również istotne zmiany dla producentów. Firmy będą musiały lepiej planować dostępność części zamiennych, organizować sieci serwisowe i dostosowywać konstrukcję produktów do nowych wymogów. Dla części przedsiębiorstw może to oznaczać dodatkowe koszty. Z drugiej strony rośnie grupa konsumentów zwracających uwagę na trwałość produktów i odpowiedzialność środowiskową marek. Klienci oczekują nie tylko nowoczesnych funkcji, ale także możliwości długiego i bezproblemowego użytkowania zakupionego sprzętu. Firmy, które odpowiedzą na te potrzeby, mogą zyskać przewagę konkurencyjną oraz budować większe zaufanie klientów.

Początek większej zmiany

Prawo do naprawy jest częścią szerszego procesu transformacji gospodarki w kierunku modelu bardziej cyrkularnego, w którym produkty są używane dłużej, naprawiane i ponownie wykorzystywane. Kupowanie nowego sprzętu nie zniknie, jednak większą rolę będą odgrywać trwałość, możliwość naprawy oraz dostępność części zamiennych. Dla konsumentów oznacza to większą kontrolę nad zakupionymi urządzeniami, a dla środowiska szansę na ograniczenie rosnącego problemu elektroodpadów.

1) European Commission, Right to Repair Directive, 2024. https://commission.europa.eu/law/law-topic/consumer-protection-law/directive-repair-goods_en [dostęp: 03.06.2026]
2) United Nations Institute for Training and Research (UNITAR), Global E-waste Monitor, 2024. https://chatgpt.com/c/6a295f4b-8e5c-83eb-9466-8d8176643be0 [dostęp: 03.06.2026]
3) European Environment Agency, Electronics, Waste and Circular Economy, 2024. https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/europes-consumption-in-a-circular-economy-the-benefits-of-longer-lasting-electronics [dostęp: 03.06.2026]
4) European Consumer Organisation (BEUC), Consumers and the Right to Repair, 2023. https://www.beuc.eu/sites/default/files/publications/BEUC-X-2023-161_Right_to_Repair_BEUC_recommendations_for_the_trilogue_negotiations.pdf [dostęp: 03.06.2026]
5) European Parliament, Promoting Repair and Reuse of Goods, 2024. https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240419IPR20590/right-to-repair-making-repair-easier-and-more-appealing-to-consumers [dostęp: 03.06.2026]
6) OECD, Circular Economy and Employment Opportunities, 2023. https://www.oecd.org/en/publications/jobs-and-skills-in-the-circular-economy_9e5d2518-en.html [dostęp: 03.06.2026]

Spodobał Ci się artykuł i chcesz otrzymywać więcej ciekawych treści?
Informujemy, że administratorem Twoich danych osobowych jest Europejski Fundusz Leasingowy S.A. z siedzibą we Wrocławiu (54-202), ul. Legnicka 48 bud. C-D – EFL. Możesz się z nami skontaktować za pośrednictwem: e-mail: daneosobowe@efl.com.pl, tel: 801 404 444.
Rozwiń
Poprzedni
Następny